Recherche
20-04-2019
Accueil
Franais
فارسی Farsi
Archieve Francais
آرشيو فارسی
DASTAN.jpg
Google

Newsletter

Entrez votre adresse e.mail, une confirmation vous sera demande par mail
Merci de votre inscription




Administrator
Login Form
Nom d'utilisateur

Mot de passe

Se souvenir de moi
Perdu votre mot de passe ?
Statistics
Visiteurs: 549955
Teheran Forecast
Accueil arrow فارسی Farsi arrow راديو arrow Arabzadeh
 
Arabzadeh Convertir en PDF Version imprimable Adresse Mail

 

 

 

  سید ابوالفتح زیدی لطیفی، مشهور به استاد سید ابوالفتح رسام عرب زاده، یکی از چهره های برجسته هنر فرشبافی کشور است. او در سال 1293 شمسی (1914 م) در شهر تبریز به دنیا آمد. پدرش حسین زیدی لطیفی ملقب به سید عرب از شاگردان کمال الملک بود که با نقاشی و طراحی فرش، امرار معاش می کرد. وی از اعراب زیدی بود که سه نسل قبل از حجاز مهاجرت کرده بودند و بدین جهت به سید عرب معروف بود.

 

 


رسام از همان کودکی، در دامان پدر، با طرح و رنگ آشنا شد. دوران کودکی را چنان که مرسوم بود، در مکتب خانه گذراند. در فضای سرد و مرطوب مکتب، قرآن و الفبا آموخت و بدین منوال سالهای اولیه زندگی اش، تا هفت سالگی سپری شد.

در این ایام گسترش دامنه جنگ جهانی اول در ایران و آشفتگی سیاسی کشور، گذران زندگی را به ویژه برای مردم آذربایجان، دشوار کرده بود. در 7 آوریل 1920 (1299 ش) قیام دموکراتهای آذربایجان به سرکردگی محمد خیابانی آغاز گردید و سرانجام دولت موقت به سرکردگی محمد خیابانی در آذربایجان تشکیل شد.

فقر و بیکاری و شرایط نامطلوب زندگی در این سالها بیداد می کرد و به همین جهت خانواده رسام نیز چون بسیاری دیگر، به جستجوی نان، راهی پایتخت می شوند. (حدود سال 1299 شمسی 1920 ميلادی)

در تهران رسام به همراه برادرش به مدرسه می رود و به تحصیل می پردازد.

وی تا کلاس سوم ابتدایی را در مدرسه ادیب می گذراند.

 

 


گرچه زبان مادری او ترکی است و تکلم به فارسی برایش دشوار است ولی در زمره بهتریـن دانش آموزان مدرسـه محـسوب می شود. اما در تهران نیز شرایط زندگی و کار برای آنان چندان مطلوب نیست و خانواده اش ناگزیر به زادگاه خویش مراجعت می کنند.

رسام در یادآوری شرایط آن روزها حکایت می کند که " روزی نقاشی پدرش را حتی به گرو، برای قرصی نان نستاندند." در تبریز رسام تحصیل را در مدرسه رشدیه ادامه میدهد و تا کلاس ششم در همین مدرسه درس می خواند. تبحر او در نقاشی مورد توجه معلمان قرار میگیرد. او را تشویق می کنند و او نیز با کشیدن پرتره معلمین محبوبیت می یابد. تعطیلات تابستان را در مغازه نقاشی پدر می گذراند و در تمام کارها به او کمک می کند. چون پدرش به علت حادثه ای شنوایی خود را از دست داده، به جای او با دیگران سخن می گوید و سخنگوی پدرش می شود. پدر رسام با کشیدن پرتره و طراحی فرش، روزگار می گذراند. رسام نیز صبحها در یک کارخانه قالیبافی به طراحی می پرداخت و بعدازظهرها پیش پدرش کار میکرد. در همین دوران، رسام در هنرستان تبریز که به سرپرستی رسام ارژنگی تاسیس شده بود، در رشته مینیاتور نام نویسی کرد و مرحله جدیدی در زندگی او آغاز گردید.

رسام در شانزده سالگی به خاطر مرگ مادر و ازداج مجدد پدر، ناگزیر به ازدواج شد. این رخداد مانعی فراروی آرزوهایی بود که در سر می پروراند ولی به اصرار پدر به این ازدواج تن داد. خودش می گوید : در آن سالها من مفهومی از زن نداشتم و اصلاً به این زمینه چندان توجهی نمی کردم.

در آغاز قرن اخیر بر اثر تحولاتی که در جهان و کشور پدید آمد، آگاهی مردم اعتلا می یابد. هنرستانهای متعددی در نقاطی از کشور تاسیس می شود که در همگانی شدن هنر و ایجاد علاقه در مردم، نقش بسزایی دارد. رسام نیز به یادگیری هنرهای دیگر علاقمند میشود. گلدوزی، موسیقی و تئاتر را تجربه می کند و در یکی از کلاسهای موسیقی نواختن ویولون را فرا می گیرد.

همزمان با این فعالیتها، از کار طراحی و مینیاتور غافل نمی ماند. کم کم دار قالی در مغازه پدر برپا می شود و رسام نیز زیر نظر یکی از استادکاران قدیمی شهر، بافت قالی را فرا می گیرد.

یکی از آرزوهای رسام در این زمان عزیمت به تهران و تحصیل در مدرسه صنایع قدیمه است، علیرغم تمایل پدر با تلاشی بسیار پولی اندوخته و راهی تهران می شود. در خانه یکی از اقوام اقامت می کند و چون تا گشایش مدرسه مدتی باقی است، از فرصت استفاده میکند و به گشت و گذار در تهران می پردازد. روزی ویترین یک مغازه کاشی سازی توجه او را جلب می کند و برای مدتی به طرحهای کاشی خیره شده و از هماهنگی آن طرحها با طرحهای قالی شگفت زده می شود. به قدری کنار ویترین مغازه می ایستد که توجه صاحب مغازه را جلب می کند. وقتی صاحب مغازه پی می برد که او طراح و نقاش است، او را بکار میگیرد. مدتی با دستمزد قلیل در آن مغازه کار می کند. در همین مدت در مناقصه ای که برای طراحی کاشیهای دیوار مجلس شورا پیشنهاد شده، شرکت می کند و طرح او در میان طرحهای متعدد، شاخص گردیده و برنده می شود.

کارآموزی مستمر، پشتکار و تجاربی که در هنرهای دیگر دارد، باعث می شود که در طراحی کاشی نیز رشد کند و از کارآیی بالایی برخوردار شود. پس از مدتی به وساطت صاحب مغازه کاشی سازی به رئیس مدرسه معرفی می شود، از عهده آزمون ورودی برمی آید و امکان تحصیل در آنجا فراهم میگردد. روزها به مدرسه می رود و بعد از آن تا دیروقت به طراحی در کاشی سازی ادامه می دهد. اما از عهده مخارج زندگی بر نمی آید و در صدد اشتغالی شبانه، به این سو و آن سو سر می کشد، روزی بی اختیار توجه اش به نوشته های سر در سینماهای لاله زار جلب می شود و بر آن می شود که در این زمینه فعالیتی برای خود دست و پا کند، با مراجعه به مسئول یکی از سینماها و ارائه نمونه هایی از کار خود در زمینه خطاطی ابتکاری، موفق میشود که در این زمینه نیز خود را آزموده و ممری برای معیشت بیابد.    

پس از چندی تصمیم میگیرد که مستقلاً به کار پرداخته و کلاسی دایر کند. با این تصمیم مرحله ای جدید در زندگی رسام آغاز می شود. کلاسی دائر می کند و به آموزش نقاشی می پردازد. هم برای دیگران پرتره و نقاشی و خطاطی می کند و  هم شاگردانی را آموزش می دهد. استادان خط و نقاشانی که ابتدا او را به حساب نمی آوردند، به مهارت و کارآیی او پی می برند. تابلویی سیاه قلم به کمک رنگ و روغن می کشد که شباهت بسیاری به عکس دارد. بدین ترتیب روشی جدید در بهره گیری از رنگ و روغن سیاه و سفید ابداع می کند.

کار در زمینه مینیاتور را با دقت و خلاقیت بیشتری ادامه میدهد و با استفـاده از مضامیـن شعرهـا، مینیاتورهای ارزنده ای پدید می آورد. یکی از تابلوهـایش که مورد توجه قرار می گیرد، با الهام از این شعر حافظ پدید آمده است:

گرچه پیرم تو شبی تنگ در آغوشم گیر

تا سحرگه ز کنار تو جوان برخیزم

یکی دیگر از تابلوهای نفیس او تصویری از یوسف و زلیخاست. برای طراحی صحنه و لباسها به ویژه پوشاک زنان به کاوش در متون و منابع تاریخی پرداخته و با استناد و بهره گیری از یافته ها به طراحی خود غنا می بخشد. به همین جهت مورد توجه استاد طاهرزاده قرار میگیرد. در همین دوران مجسمه سازی را نیز تجربه می کند. یکی از دستاوردهایش در این زمینه، طراحی چهره عارف قزوینی است که بعدها برای مقبره عارف قزوینی فرستاده می شود.

در آغاز جنگ حهانی دوم، از دلبستگیها و علائق خود در تهران چشم می پوشد و راهی دیارش می شود. بیست و پنج ساله است که به زادگاهش بر می گردد و این بار با کوله باری از تجربه و تحصیلات هنری در کارگاه پدر به کار می پردازد و کلاسهای آموزشی در زمینه طراحی فرش، گلدوزی و نقاشی دایر می کند. چندی بعد محل جداگانه ای برای خود دست و پا می کند و مستقلاً به طراحی فرش و آموزش نقاشی پرداخته و در ضمن به بافت قالی نیز روی می آورد. اما از استطاعت چندانی برخوردار نیست و لذا اولین فرش خود را ناگزیر با قرضی که از یک دوست می گیرد به پایان می برد و فرش را در ازاء بدهـی از دست می دهد. با بافت این فرش تجربه ای آغاز می شود که محور اصلی فعالیتهای رسام در زندگی پربار آتی اوست و در همین زمیـنه است که بدعت و نوآوری او عرصه تجلی می یابد.

تجارب و تواناییهای خود را در نقاشی با بافت قالی بهم می آمیزد و در همان آغاز راه، به دستاوردهای مطلوبی می رسد. بافت فرشی از چهره یک سرشناس، نمونه ای موفق از تلاشهای اولیه اوست. این فرش پس از اتمام بافت به سرعت به فروش رفته و به تهران برده می شود. در همین دوره، طرحی را به نام والس دولاو از گوبلنهای فرانسه اقتباس می کند و آن را برای بافت به صورت فرش، طراحی می کند اما با شروع بافت فرش، متوجه میشود که از رنگها اطلاع چندانی ندارد. به کمک دوستی که در یک کارخانه آلمانی به رنگرزی اشتغال داشته و با رنگ آشنایی کامل دارد، از فوت و فن رنگرزی مطلع میگردد و سپس به مدد آنچه آموخته، فرش مذکور را با نام رقص فرشتگان به پایان می رساند. این فرش یکی از آثار رسام در مرحله اول بافندگی است که بعد از آن بافندگی این نوع فرشها را کنار گذاشت. در این دوران، روسها به آذربایجان حمله می کنند. آذربایجان بمباران شده و به تصرف مهاجمین و ایادی آنان در می آید. اوضاع فرش کساد می شود، قحطی فرا می رسد. نان پیدا نمی شود، و رسام نیز چون هر هنرمند حساس از تاثیر رویدادها برکنار نمی ماند و نسبت به نابسامانیهای پیرامون واکنش نشان میدهد. به فعالیتهای متنوعی روی می آورد، از جمله کاریکاتور، تا با زبان طنز به مردم نشاط و آرامش دهدو بیانگر دردها و مسائل آنان باشد. کاریکاتورهایش ساده و مردمی است و مضامین آن مشکلات روزمره، به ویژه دشواریهای اقتصادی، ارتشاء و فساد است. یکی از این کاریکاتورها، در ستیز با ارتشاء کوپن قند و شکر است که به شیوه ای موثر، نشانگر فساد اداری و شکوه مردم است و اثر آن به حدی است که مسئولین را ناگزیر می سازد تا به اوضاع رسیدگی کنند. بدین ترتیب رسام ارتباط بیشتری با مردم یافته و از احترام خاصی برخوردار می شود.

رسام در اوایل دهه بیست راهی تهران می شود. در تهران فرشهایش مورد توجه قرار میگیرد و دو نمونه از آن در حراج هلال احمر (برای کمک)، به فروش می رسد. از این پس به کارهایش اهمیت می دهند و به عنوان طراح و قالیباف هنرمند، مورد توجه قرار می گیرد. لذا در تهران می ماند و تصمیم می گیرد که به نوآوری خود، تداوم می بخشد.

مغازه ای در لاله زار تهران، کارگاه قالیبافی او محسوب می شود. محلی مناسب در شهر که از جنب و جوش خاصی برخوردار بوده و یکی از مراکز با اهمیت فعالیتهای اقتصادی است. در این سالها وضعیت اقتصادی کشور دگرگون شده و الگوی مصرف کمابیش تغییر یافته است. تهران بازار اصلی کالاهای مصرفی و لاله زار محل نمایندگی و فروش شرکتهای خارجی و داخلی است.

مقتضات اقتصادی و محیط پیرامون، عرب زاده را به عرصه های جدیدی می کشاند. مانند بافت آرم شرکتهای مختلف روی فرش، یا انواع طراحی برای تبلیغ کالاهای خارجی و داخلی، که موجب رونق کار و بازارش می شود و به زودی مغازه کوچک او به کارگاه قالیبافی در محلی بهتر تبدیل شده و اینک مجالی می یابد که به پشتوانه درآمدهای مکفی خود، طراحی و بافت قالی را، چنانکه می خواهد پی گیرد، خلاقیت هایش را بیازماید. و به آرزوی خود، جامعه عمل بپوشاند.

در این مرحله از فعالیت، بدعت و نوآوریهای او در طراحی و بافت فرش آغاز می شود. نخستین جلوه های ابتکار، نقش پردازی بر مبنای اصول جدید طراحی است، مانند رعایت مقیاس و اندازه ها. اما ویژگی بارز او، بهره گیری از طرحهایی است که نقش غلط نامیده میشود. این طرحها ترکیبی از نقشهای متفاوت با نظام متعارف و مغایر با سنتهای رایج است. البته رسام در جوانی به این طرحها روی آورده بود، ولی استادکاران قالی پذیرای چنین طرحهایی برای بافت فرش نبودند لذا در این مرحله، خود به بافت فرشهایی نفیس با نقش غلط میپردازد، و بدین ترتیب برای درهم ریختن فرمهای سنگواره قالی، از پای نمی نشیند و ترکتازیهایش در بهم ریختن نظم کهن و چارچوبهای دیرینه فرش، به مرور ابعاد گسترده ای می یابد.

چون شیوه رایج بافت نیز پاسخگوی نقش پردازیهای او نیست، آرام نمی گیرد و در چنبره بافت و گره های سنتی وا نمی ماند.

می اندیشد و با سختکوشی بسیار به گره آویز و دستاوردهای دیگری می رسد.

رسام سرانجام در دوران تکامل هنری خود، سرخوش از یافته های ارزشمند، راه خود را می یابد و برای رهایی از تار و پود کهنه هنر فرشبافی، بالهای تجربه اش را توش و توانی می گیرد و جسورانه در همه عرصه ها به پرواز در می آید.

دهه ی چهل و پنجاه، دوران شکوفایی هنر رسام در طراحی و بافت قالی است. او پس از سالیانی مدید، زحمت و تلاش، پخته در کوره تجارب و با کوله باری غنی از اندوخته های بایسته، آثاری شگرف و بدیع پدید می آورد که همتای نمونه های برجسته میراث تاریخی ایران در هنر فرشبافی است. آثاری که مایه مباهات و افتخار سرزمینی است که زادگاه این هنر بود و اینک نیز چون اعصار گذشته، نقش اصلی را در تعالی و تکامل آن به عهده دارد.

نمایش آثار رسام در کارگاه خصوصی (1345)، خانه آفتاب (1352) و انسیتو گوته (1353) با استقبال عمومی گسترده ای روبرو می شود. شیفتگان هنر با تحسین، آثارش را می ستایند و بر دستاوردهای هنری او ارج می نهند.

در سال 1354 عده ای از مسئولان شرکت سهامی فرش ایران از کارگاه هنر عرب زاده بازدید می کنند و او را به همکاری در شرکت مذکور دعوت مینمایند ولی او نمی پذیرد و خود را در چهارچوب رسوم اداری مقید نمی کند ولی از راهنمایی دریغ نمی ورزد. (مجموعه واژگان فرش که به نام دستور العمل اصطلاحات امور تولیدی فرش با همکاری او و تعدادی از کارشناسان مجرب شرکت فرش تدوین شد یکی از همکاریهای ذیقمیت او با شرکت مذکور است). در سال 1356 بعد از گشایش موزه فرش ایران با مقامات و کارشناسان این موزه ارتباط نزدیک دارد و نظرات مشورتی خود را در مورد عرضه آثار نفیس فرش ارائه می دهد. استاد عرب زاده در دو دهه اخیر ضمن طراحی و بافت فرش، در گسترش حرفه قالیبافی و پیوند آن با جنبه های هنری، نقش ارزنده ای ایفا کرده و شاگردان بسیاری را پرورش داده است. همچنین با سخنرانی ها و نوشتارهای پراکنده خود برای تعالی این هنر و صنعت ملی، رهنمودهای سازنده ای ارائه کرده است. او استاد کاری بزرگ در حرفه رنگرزی و رفوگری است و از تجارب غنی و ارزنده اش، استفاده بسیار گردیده است. عرب زاده در اکثر سمینارهای فرش حضور فعال داشته است. آخرین حضور او در سمینار فرشی است که در شهر بن آلمان برگزار گردید. در این سمینار پس از سخنرانی مبسوط و دلسوزانه استاد عرب زاده، وجوه کثیری برای تشویق طراحان و قالیبافان نمونه کشور جمع آوری شد. این اقدام تابحال سابقه نداشته است.

در سالهای اخیر، گرچه آثار چندانی پدید نیاورده، ولی آموزش این هنر را همواره پیگیری کرده است.

بی شک استاد عرب زاده روح تازه ای به کالبد هنر فرش در ایران دمیده و سلیقه و پسند هنری مردم را ارتقاء بخشیده است. بدعت را با اصالت در هم آمیخته و فرشبافی را به همراه تداوم هنری، با مقتضیات کنونی همساز و هماهنگ کرده است.



Suivant >


Mambo is Free Software released under the GNU/GPL License.